Osmanlılarda Hayır Eserleri - Osmanlı Tarihi
Kânûni Sultan Süleyman devrinde 1552-1556 yılları arasında İstanbul’da dört yıl kalan bir İspanyol’un notlarından:
„Osmanlıların bıraktıkları hayratlar hangi çeşit olursa olsun bizdekinden fazladır. Onlar bizden daha cömerttirler. Dört padişah tarafından yaptırılan dört büyük camiin etrafı hayrat ile doludur.
Paşalar da hayrat bırakırlar. Kasabalar ve tenha yol kıyılarına yolcular için kervansaraylar yaptırır, yollar açtırır, helalar yaptırır, su olmayan yerlere su getirip çeşmeler yaptırırlar. Halkın ücretsiz olarak faydanlandığı bu yapılar öyle muhteşemdir ki, saraya benzerler. Buralardan istifade edenler „Allâh yaptırandan râzı olsun“ demeden edemezler.
Sadece insanlara değil, hayvanlara da yapılan iyilik çok büyük sevaptır. Bazı insanlar denizdeki balıklara ekmek atarlar. İstanbul’da pek çok, hele Sultan’ın sarayına bitişik bahçelerin çitleri üzerinde karınca sürüsü kadar sahipsiz köpek vardır. Yavrulayan köpekleri öldürmek günah olduğu için süratle çoğalırlar. Bazı insanlar bir iki düzine kadar ciğer veya ekmek alıp kedilere, köpeklere dağıtırlar.
Bizleri geride bırakacak kadar iyilikleri vardır. Ama pazara giden bazı insanların oradan işlerine geldiği şekilde bahsetmeleri gibi, o memleketten işlerini yoluna koyamadan dönenler de Türklerin zalimliğinden, cimriliğinden, daha bilmem nesinden, işlerine geldiği gibi bahsederler.“
